���ҡó���

คำประสม
การประสมคำเป็นการสร้างคำโดยนำคำมูลตั้งแต่ ๒ คำขึ้นไปมาเรียงต่อกัน ทำให้เกิดเป็นคำที่มีความหมายใหม่ โดยอาจมีเค้าความหมายเดิมหรือความหมายเปลี่ยนไปก็ได้
วิธีการประสมคำ
สามารถนำคำชนิดใดก็ได้ทั้ง ๗ ชนิดมาประสมกัน เมื่อประสมแล้วจะเกิดเป็นคำชนิดใดนั้นขึ้นอยู่กับความหมายและการใช้คำ หรือขึ้นอยู่กับหน้าที่ของคำ เช่น
- คน (นาม) + ใช้ (กริยา) คนใช้ (นาม)
- ตา (นาม) + ขวาง (กริยา) ตาขวาง (กริยา)
- ห่อ (กริยา) + หมก (กริยา) ห่อหมก (นาม)
- ตก (กริยา) + ลง (กริยา) ตกลง (กริยา)
- กัน (กริยา) + สาด (กริยา) กันสาด (นาม)
- น้ำ (นาม) + แข็ง (วิเศษณ์) น้ำแข็ง (นาม)
๑. คำประสมที่เกิดจากคำไทยประสมคำไทย เช่น กล้วยไม้ ยางลบ ลูกสูบ ข้าวแช่ พ่อตา แม่ยาย ที่ราบ อมยิ้ม ของสูง หมอความ หมดตัว ขายหน้า กินที่ ต้มยำ แกงส้ม เบี้ยล่าง
๒. คำประสมที่เกิดจากคำไทยประสมกับคำยืมจากต่างประเทศ เช่น
- ไทย + เขมร = ของขลัง นายตรวจ ของโปรด ป้อมตำรวจ
- ไทย + จีน = กินโต๊ะ นายห้าง ตีตั๋ว หงายเก๋ง บะหมี่แห้ง
- ไทย + อังกฤษ = เรียงเบอร์ แทงก์น้ำ น้ำก๊อก แผ่นดิสก์ เตาไมโครเวฟ
- ไทย + บาลีสันสกฤต = ผลไม้ ตักบาตร พระพุทธเจ้า
๓. คำประสมที่เกิดจากคำยืมภาษาต่างประเทศมาประสมกัน เช่น
- คำประสมที่เกิดจากภาษา บาลี + อังกฤษ รถเมล์ รถทัวร์ รถบัส
- คำประสมที่เกิดจากภาษา อังกฤษ + อังกฤษ แท็กซี่มิเตอร์ เครดิตการ์ด การ์ดโฟน
- คำประสมที่เกิดจากภาษา บาลี + บาลี ผลผลิต กลยุทธ์ วัตถุโบราณ

ความหมายของคำประสม
มีความหมาย 2 ลักษณะ ดังนี้
๑. ความหมายใหม
แต่ยังคงมีเค้าความหมายเดิม เช่น
- เตา + แก๊ส = เตาแก๊ส หมายถึง เตาหุงต้มที่ใช้แก๊สเป็นเชื้อเพลิง
- เตา + ผิง = เตาที่ทำด้วยอิฐสำหรับก่อไฟผิงในหน้าหนาว
- รถ + ไฟ = รถที่ใช้ไฟเป็นพลังงานขับเคลื่อน
- น้ำ + แข็ง = น้ำที่แข็งเป็นก้อนด้วยกรรมวิธีอย่างหนึ่ง
๒. ความหมายเปลี่ยนไปจาก
เดิม เช่น
- ขาย + หน้า = ขายหน้า หมายถึง รู้สึกอับอาย
- แข็ง + ข้อ = แข็งข้อ หมายถึง คิดและกระทำการต่อต้าน
- นาย + ท่า = นายท่า หมายถึง ผู้มีหน้าที่ควบคุมดูแลกิจการที่ท่าเรือ
- ท่ารถ ปาก + มาก = ปากมาก หมายถึง ชอบว่าคนอื่นซ้ำ ๆ ซาก ๆ หรือพูดมาก

ข้อสังเกตเกี่ยวกับคำประสม
๑. คำประสมมักจะทำหน้าที่เป็นคำนาม คำกริยา และคำวิเศษณ์ เช่น
คำนาม
- แม่ แม่ครัว แม่มด แม่น้ำ แม่สื่อ แม่นม แม่พระ แม่เหล็ก
- ลูก ลูกน้ำ ลูกเสือ ลูกเล่น ลูกไม้ ลูกน้อง ลูกไล่ ลูกหิน
- น้ำ น้ำหวาน น้ำตา น้ำพุ น้ำตาล น้ำเน่า น้ำตก น้ำครำ
คำกริยา
- ติด ติดดิน ติดตัว ติดตา ติดใจ ติดลม ติดปาก
- วาง วางเฉย วางท่า วางตัว วางใจ วางยา วางหน้า
- กิน กินแรง กินใจ กินที่ กินโต๊ะ กินเปล่า กินดอง
คำวิเศษณ์
- ใจ ใจจืด ใจหาย ใจดำ ใจลอย ใจดี ใจร้าย ใจแข็ง
- คอ คออ่อน คอแข็ง คอตก
- ปาก ปากหวาน ปากตลาด ปากปลาร้า ปากร้าย
๒. คำประสมที่เป็นคำนาม คำกริยา คำวิเศษณ์ไม่จำเป็นว่าคำแรกจะต้องเป็นคำนาม คำกริยา และวิเศษณ์เสมอไป เช่น
คำนาม
- คำแรกเป็นคำกริยา คำตามเป็นคำนาม รอเท้า บังตา ยกทรง
- คำแรกเป็นคำกริยา คำตามเป็นคำกริยา ต้มยำ กันสาด ห่อหมก
๓. คำประสมจำนวนมากมีคำแรกซ้ำกันถือเป็นคำสั่ง คำตั้งเหล่านี้มีคำต่าง ๆ มาช่วยเสริมความหมาย เช่น
อาหาร
- ขนม ขนมหวาน ขนมถ้วยฟู ขนมครก ขนมไข่
- แกง แกงส้ม แกงเผ็ด แกงเขียวหวาน
- ไข่ ไข่เค็ม ไข่ดาว ไข่ยัดไส้ ไข่กระทะ
กิจกรรม
- ทำ ทำครัว ทำบุญ ทำการบ้าน ทำเวร ทำงาน
- วิ่ง วิ่งเปรี้ยว วิ่งผลัด วิ่งเร็ว วิ่งทน วิ่งวิบาก
- จัด จัดซื้อ จัดการ จัดสรร จัดจ้าง จัดทำ
อุปนิสัยหรือลักษณะ
- หัว หัวหมอ หัวขี้เลื่อย หัวขโมย หัวก้าวหน้า
- ขี้ ขี้กลัว ขี้ขลาด ขี้คุย ขี้ขโมย ขี้โมโห
- ใจ ใจแคบ ใจใหญ่ ใจร้อน ใจซื่อ ใจร้าย
๔. คำประสมจำนวนมากมักมีความหมายในเชิงอุปมา เช่น
- หัวอ่อน หมายถึง ว่าง่าย สอนง่าย
- ปากมาก หมายถึง ชอบว่าคนอื่นซ้ำ ๆ ซาก ๆ
- หักหน้า หมายถึง ทำหรือพูดโดยเจตนาให้อีกฝ่ายหนึ่งได้รับความอับอาย
- ไก่อ่อน หมายถึง คนที่มีประสบการณ์น้อย ยังรู้ไม่เท่าทันเลห์เหลี่ยมของคนอื่น
- ตีนแมว หมายถึง ผู้ร้าย ขโมยที่ย่องได้เบาราวกับแมว
- หัวเรือใหญ่ หมายถึง ผู้จัดการทุกอย่างให้ผู้อื่นด้วยตนเอง
- หน้าบาง หมายถึง มีความรู้สึกไวต่อสิ่งที่น่าละอาย
- ตาขาว หมายถึง แสดงอาการขลาดกลัว
- ปากตลาด หมายถึง ถ้วยคำที่โจษ หรือเล่าลือกัน
- หน้าม้า หมายถึง ผู้ที่ทำเลห์เหลี่ยมเป็นเหมือนคนซื่อเพื่อจูงใจให้คนอื่นหลงเชื่อ
๕. คำประสมบางคำเป็นได้ทั้งคำและกลุ่มคำ ขึ้นอยู่กับบริบทแวดล้อม
- กลุ่มคำ แสงอาทิตย์ส่องสว่างในตอนเช้า

- คำประสม แสงอาทิตย์เป็นชื่อของงูที่มีอันตรายมาก
- กลุ่มคำ ลูกเสือที่ตัวเล็กที่สุดในฝูงมักจะถูกรังแกมากที่สุด
- คำประสม ลูกเสือทุกตัวจะต้องร่วมกิจกรรมรอบกองไฟ